200 jaar Burgerlijke stand

9-9-2011 t/m  31-1-2012

Het geven van namen aan elkaar is oeroud. Het registreren daarvan  kwam al voor bij Grieken en Romeinen maar pas met de komst van het Christendom werden er kerkregisters aangelegd.

Dopen, trouwen en begraven waren gelegenheden waarbij de pastoor en later de dominee notities maakten in de speciaal daarvoor bestemde boeken.

Met de Franse Revolutie ( 1789 ) ontstond er een scheiding tussen kerk en staat. Dat betekende een gebrek aan informatie voor de dienaren van de staat: de ambtenaren.

In 1792 met het invoeren van de dienstplicht in Frankrijk bleek het vooral in oorlogstijd onhandig niet over deze gegevens te kunnen beschikken. De pastoors en dominees werden verzocht het een en ander aan de ambtenaren over te dragen. Echter de kerkfunctionarissen waren heel onwillig en nalatig in hun overdracht van de gevraagde gegevens. Dit stimuleerde het uitdenken en invoeren van een systeem.

Reeds in 1794 werd in de zuidelijke Nederlanden en dus ook eigenlijk in ons land ( Limburg ) de burgerlijke stand al ingevoerd. Het bleek geen sluitend systeem. Met de komst van Napoleon in 1799 veranderde dat rap. Zijn organisatorisch inzicht kwam in wetgeving tot uiting en langzamerhand kon hij beschikken over gegevens die voor hem van belang waren. Natuurlijk ging het hem voornamelijk om de weerbare mannen die hij voor de oorlogvoering nodig had.

Zijn broer Lodewijk Napoleon, van 1806 tot 1810 koning van Holland saboteerde de keizerlijke decreten om het hier te lande in te voeren. Hij kende de mentaliteit van de Hollanders maar al te goed: liever in de handel dan in de oorlog.

In oktober 1811 bezocht Napoleon zijn nieuw verworven gebied, belangrijk voor belastingen en soldaten ten behoeve van zijn keizerrijk. Hij hoopte hier op een uitstekende verdediging tegen Engeland, Pruisen en Rusland te kunnen rekenen.

Zijn decreten ten aanzien van de burgerlijke stand getuigen hiervan. Nog steeds was niet overal ten uitvoer gebracht wat hij wenste. Daarom, zo blijkt uit de archieven van Ouder-Amstel, werden pastoors en dominees gesommeerd hun kerkregisters te openen om er achter te komen hoeveel weerbare mannen de lichting van 1794 opleverde.

Gaandeweg werd de burgerlijke stand ingevoerd, het laatst in wat Friese gemeenten zodat we kunnen stellen dat precies 200 jaar geleden de Burgerlijke Stand in Nederland van start ging.

Sindsdien beschikken we over volgens de wet geregistreerd materiaal naast de vroegere DTB’s.

In archieven en bij het Meertens Instituut kunt u daarvoor terecht.